Bloedarmoede op oudere leeftijd

Bloedarmoede komt regelmatig voor op oudere leeftijd en kan verschillende oorzaken hebben. Een laag Hb-gehalte bij ouderen kan bijvoorbeeld samenhangen met ijzertekort, vitamine B12- of foliumzuurtekort, chronische ziekte, nierproblemen of bloedverlies.

Klachten zoals vermoeidheid, duizeligheid, kortademigheid of minder conditie worden bij ouderen soms aan de leeftijd toegeschreven. Toch kan bloedarmoede een belangrijke onderliggende oorzaak zijn.

Wat is bloedarmoede?

Bij bloedarmoede bevat het bloed te weinig hemoglobine, meestal afgekort als Hb. Hemoglobine zit in rode bloedcellen en vervoert zuurstof door het lichaam.

Wanneer het Hb-gehalte te laag is, kan het lichaam minder zuurstof naar de weefsels vervoeren. Dat kan leiden tot onder andere vermoeidheid, zwakte en kortademigheid.

Een tekort aan rode bloedcellen of te weinig hemoglobine kan verschillende oorzaken hebben. Daarom is het belangrijk om niet alleen vast te stellen dát iemand bloedarmoede heeft, maar ook waardoor deze is ontstaan.

Oorzaak van bloedarmoede op oudere leeftijd

De oorzaak van bloedarmoede op oudere leeftijd kan per persoon sterk verschillen. Veelvoorkomende mogelijke oorzaken zijn:

• ijzertekort;
• vitamine B12-tekort;
• foliumzuurtekort;
• chronische ontstekingsziekten;
• verminderde nierfunctie;
• langdurig of ongemerkt bloedverlies;
• aandoeningen van maag of darmen;
• bepaalde geneesmiddelen;
• beenmergaandoeningen;
• andere chronische ziekten.

Bij ouderen kunnen bovendien meerdere oorzaken tegelijkertijd een rol spelen. Daarom is bloedonderzoek vaak nodig om verder te kunnen bepalen wat er aan de hand is.

Oorzaak van ijzertekort bij ouderen

Een ijzertekort bij ouderen verdient extra aandacht. Het kan bijvoorbeeld ontstaan door onvoldoende ijzerinname, verminderde opname vanuit de darm of langdurig bloedverlies.

Vooral onverklaard bloedverlies uit maag of darmen kan leiden tot een afname van de ijzervoorraad. Soms gaat het om kleine hoeveelheden bloed die met het blote oog niet zichtbaar zijn.

Daarom is het bij een aangetoond ijzertekort belangrijk om niet alleen het tekort aan te vullen, maar ook te laten beoordelen waarom het tekort is ontstaan.

Hb-gehalte bij ouderen

Het Hb-gehalte bij ouderen wordt bepaald met bloedonderzoek. Een te laag Hb kan wijzen op bloedarmoede.

De interpretatie van een Hb-waarde hangt onder andere af van geslacht, gezondheidstoestand en de gebruikte laboratoriumreferenties. Alleen een Hb-waarde zegt bovendien nog niet waardoor bloedarmoede wordt veroorzaakt.

Daarom kan aanvullend bloedonderzoek nodig zijn naar bijvoorbeeld:

• ferritine;
• MCV (gemiddelde grootte van de rode bloedcellen);
• vitamine B12;
• foliumzuur;
• nierfunctie;
• ontstekingswaarden;
• ijzer en transferrine.

Een arts kan bepalen welke onderzoeken in een individuele situatie nodig zijn.

Welke klachten kunnen voorkomen?

Bloedarmoede bij ouderen kan uiteenlopende klachten geven. Mogelijke verschijnselen zijn:

• vermoeidheid;
• futloosheid;
• duizeligheid;
• kortademigheid;
• hartkloppingen;
• bleek zien;
• koude handen of voeten;
• hoofdpijn;
• minder inspanningsvermogen.

De ernst van de klachten hangt niet alleen af van het Hb-gehalte. Ook de snelheid waarmee bloedarmoede ontstaat en de algemene gezondheidstoestand spelen een rol.

Bij langzaam ontstane bloedarmoede kan iemand aanvankelijk relatief weinig klachten ervaren, terwijl het Hb toch duidelijk verlaagd is.

Tekort aan rode bloedcellen bij ouderen

Bij een tekort aan rode bloedcellen bij ouderen kan het lichaam minder zuurstof vervoeren. Dat kan verschillende oorzaken hebben.

Er kunnen bijvoorbeeld te weinig rode bloedcellen worden aangemaakt, rode bloedcellen kunnen versneld worden afgebroken of er kan sprake zijn van bloedverlies.

De nieren spelen eveneens een rol bij de aanmaak van rode bloedcellen. Zij produceren het hormoon erytropoëtine (EPO). EPO stimuleert het beenmerg om rode bloedcellen te produceren.

Bij een verminderde nierfunctie kan de productie van EPO afnemen. Hierdoor kan bloedarmoede ontstaan of verergeren.

Bloedarmoede door chronische ziekte

Bloedarmoede hoeft niet altijd het gevolg te zijn van een tekort aan ijzer, vitamine B12 of foliumzuur.

Ook chronische ziekten en langdurige ontstekingsprocessen kunnen de aanmaak van rode bloedcellen en de beschikbaarheid van ijzer beïnvloeden. Dit wordt vaak aangeduid als bloedarmoede bij chronische ziekte.

Daarom is het belangrijk om bij een laag Hb niet automatisch te veronderstellen dat alleen ijzertekort de oorzaak is.

Wat te doen bij bloedarmoede bij ouderen?

Bij vermoeden van bloedarmoede is bloedonderzoek via een arts de beste manier om vast te stellen of het Hb werkelijk te laag is.

De behandeling is afhankelijk van de oorzaak. Mogelijke behandelingen kunnen bijvoorbeeld bestaan uit:

• ijzer bij een vastgesteld ijzertekort;
• vitamine B12 of foliumzuur bij een aangetoond tekort;
• behandeling van bloedverlies;
• behandeling van een onderliggende ziekte;
• behandeling van niergerelateerde bloedarmoede;
• aanpassing van geneesmiddelen wanneer deze een rol spelen.

Gebruik daarom niet automatisch langdurig ijzersupplementen zonder dat duidelijk is of er werkelijk sprake is van een ijzertekort.

Ferritine en ijzertekort

Ferritine is een eiwit waarin ijzer in het lichaam wordt opgeslagen. De ferritinewaarde wordt daarom vaak gebruikt om inzicht te krijgen in de ijzervoorraad.

Een lage ferritinewaarde kan wijzen op een verminderde ijzervoorraad. Een ferritinetest kan daarom nuttige informatie geven wanneer een ijzertekort wordt vermoed.

Een lage ferritinewaarde betekent echter niet automatisch dat iemand bloedarmoede heeft. Voor het vaststellen van bloedarmoede is onder andere het Hb-gehalte van belang.

Ook kan ferritine bij bijvoorbeeld een ontsteking verhoogd zijn. De interpretatie van ferritine moet daarom altijd in de context van andere waarden en eventuele klachten plaatsvinden.

Lees ook: Ferritinetest en IJzertest: De Complete Gids voor IJzertekort

Bloedverlies uit maag of darmen

Bij ouderen kan langdurig bloedverlies uit het maag-darmkanaal een oorzaak zijn van ijzertekort en bloedarmoede.

Dat bloedverlies hoeft niet altijd zichtbaar te zijn. Kleine hoeveelheden bloed kunnen langere tijd ongemerkt verloren gaan.

Er kunnen verschillende oorzaken zijn voor bloedverlies uit het maag-darmkanaal. Daarom verdient een onverklaard ijzertekort of onverklaarde bloedarmoede medische beoordeling.

Een test op verborgen bloed in de ontlasting kan aantonen of er bloed aanwezig is. Zo'n test kan echter niet bepalen waar het bloed vandaan komt of wat de oorzaak ervan is.

Bij bestaande bloedarmoede, zichtbaar bloedverlies of aanhoudende klachten is een zelftest daarom geen vervanging voor onderzoek door een arts.

Lees ook: Bloed in de ontlasting: oorzaken, betekenis en wanneer naar de huisarts

Is ijzertekort hetzelfde als bloedarmoede?

Nee. IJzertekort en bloedarmoede zijn niet hetzelfde.

De ijzervoorraad kan al verminderd zijn terwijl het Hb-gehalte nog binnen de normale grenzen ligt. Er is dan sprake van een ijzertekort zonder dat bloedarmoede is vastgesteld.

Wanneer de ijzervoorraad verder afneemt, kan uiteindelijk onvoldoende ijzer beschikbaar zijn voor de productie van hemoglobine. Dan kan ijzergebreksanemie ontstaan.

Omgekeerd kan iemand ook bloedarmoede hebben zonder ijzertekort. Denk bijvoorbeeld aan bloedarmoede door een vitamine B12-tekort, nierziekte of chronische aandoening.

Kan een ferritine zelftest nuttig zijn?

Een ferritine zelftest kan thuis een eerste indicatie geven van een mogelijk verlaagde ferritinewaarde.

Dat kan nuttig zijn wanneer iemand meer inzicht wil krijgen in de ijzervoorraad, bijvoorbeeld bij langdurige vermoeidheid of andere klachten die bij een ijzertekort kunnen passen.

Belangrijk is wel dat een ferritine zelftest geen volledige bloedarmoedetest is. De test meet geen Hb en kan niet vaststellen waardoor een eventuele lage ferritinewaarde is ontstaan.

Een afwijkende uitslag, aanhoudende klachten of een vermoeden van bloedarmoede is daarom reden om contact op te nemen met een huisarts.

Meer informatie over de thuistest: Sensitest Ferritine zelftest – ijzertekort thuis meten

Wanneer contact opnemen met een arts?

Het is verstandig om contact op te nemen met een huisarts bij onder andere:

• aanhoudende of toenemende vermoeidheid;
• kortademigheid;
• duizeligheid of flauwvallen;
• hartkloppingen;
• zichtbaar bloedverlies;
• zwarte ontlasting;
• onverklaard gewichtsverlies;
• een vastgesteld laag Hb-gehalte;
• een vastgesteld ijzertekort zonder duidelijke oorzaak;
• klachten die ondanks behandeling blijven bestaan.

Bij ernstige benauwdheid, pijn op de borst, flauwvallen of een plotselinge duidelijke verslechtering is snellere medische beoordeling belangrijk.

Bloedarmoede bij ouderen samengevat

Bloedarmoede bij ouderen kan verschillende oorzaken hebben. Een laag Hb-gehalte kan onder andere samenhangen met ijzertekort, vitamine B12- of foliumzuurtekort, nierproblemen, chronische ziekte of bloedverlies.

Vooral bij onverklaarde bloedarmoede op oudere leeftijd of een onverklaard ijzertekort is het belangrijk om niet alleen het tekort te behandelen, maar ook de mogelijke onderliggende oorzaak te laten onderzoeken.

Een ferritinetest kan aanvullende informatie geven over de ijzervoorraad, maar vervangt geen Hb-meting en geen medisch onderzoek.